ค่าไฟถนน ใครเป็นคนจ่าย? ทำไมถึงซ่อนอยู่ในบิลเรามาถึง 39 ปี

หลายคนไม่รู้ว่าค่าไฟถนนเราเป็นคนจ่ายมาตลอด 39 ปี ถึง ถึงเมื่อไม่นานมานี้เพิ่งจะมีข่าวว่า “ค่าไฟเราจ่ายแค่ของเราแล้ว ครั้งแรกในรอบ 30 ปี” ซึ่งดูเหมือนปัญหาค่าไฟถนนที่ซ่อนอยู่ในบิลค่าไฟมานานได้รับการแก้ไขแล้ว แต่เมื่ออ่านประกาศฉบับเต็มของสำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.) กลับพบว่าเรื่องนี้ไม่ได้เรียบง่ายอย่างที่หลายคนเข้าใจกัน

เพราะแท้จริงแล้วค่าไฟถนนไม่ได้ถูกยกออกจากบิลทุกคนไปทั้งหมด แต่ถูกเอาออกเฉพาะบางส่วน สำหรับบางกลุ่มเท่านั้น และถ้าบ้านที่ใช้ไฟไม่เกิน 200 หน่วยต่อเดือน ก็จะไม่ได้ส่วนลดค่าไฟถนนเลยแม้แต่สตางค์เดียว บทความนี้จะพาทุกคนไปดูว่าตัวประกาศเขียนว่าอะไร ใครที่ได้ส่วนลด และใครที่ยังคงต้องแบกภาระนี้อยู่

ค่าไฟถนน คืออะไร 

ค่าไฟถนน คือ ค่าไฟฟ้าสำหรับเปิดไฟฟ้าสำหรับเปิดส่องสว่างตามท้องถนน ตรอก ซอย และพื้นที่สาธารณะ สำหรับส่วนที่หลายคนสงสัยว่า ค่าไฟทางหลวงใครจ่ายกันแน่ คำตอบต้องย้อนกลับไปเมื่อ 39 ปีก่อน ตอนนั้นประเทศไทยยังไม่มีองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) และยังไม่มีระบบภาษีที่เข้มแข็ง จึงเกิดข้อตกลงแลกเปลี่ยนกันระหว่างหน่วยงานรัฐ คือ กรมทางหลวงและหน่วยงานท้องถิ่นให้การไฟฟ้าปักเสาพาดสายผ่านเขตทางได้ฟรี โดยไม่เก็บค่าเช่า 

ส่วนการไฟฟ้าก็ให้หน่วยงานเหล่านั้นใช้ไฟส่องสว่างสาธารณะฟรีในโควตาไม่เกิน 10% ของหน่วยจำหน่ายในพื้นที่

ทำไมค่าไฟถนนถึงปนอยู่ในบิลค่าไฟด้วย

ในยุคนั้นไฟถนนยังมีไม่เยอะ ข้อตกลงนี้จึงดูสมเหตุสมผลดี แต่เมื่อเมืองขยายตัว ถนนเพิ่มขึ้น จุดที่ต้องมีไฟส่องสว่างก็เพิ่มขึ้นตามไปด้วย ทำให้การใช้ไฟจึงเกินโควตา 10% ที่ตกลงกันไว้ 

ซึ่งส่วนที่เกินโควตานั้น ไม่ได้ถูกบันทึกเป็นค่าบริการสาธารณะที่มีเจ้าของรับผิดชอบชัดเจน แต่กลับถูกจัดอยู่ในหมวดบัญชี “ความสูญเสียที่ไม่ใช่เชิงเทคนิค (Non-Technical Loss)” ซึ่งเป็นหมวดเดียวกับไฟฟ้าที่หายไปโดยไม่มีผู้รับผิดชอบ แล้วถูกเฉลี่ยเข้าไปในค่าไฟฟ้าฐานที่ทุกคนต้องร่วมกันจ่ายในที่สุด

ค่าไฟทางหลวงในบิลค่าไฟ ดูตรงไหน

เราจะไม่สามารถมองเห็นค่าไฟทางหลวงในบิลค่าไฟ เพราะต้นทุนนี้ถูกเฉลี่ยไว้ในค่าไฟฐานที่ปรากฎในบิลอยู่แล้ว สาเหตุที่เรื่องนี้ถูกซ่อนมาถึง 39 ปี เนื่องจากต้นทุนก้อนนี้จัดอยู่ในหมวดความสูญเสียทางบัญชี ซึ่งไม่มีหน่วยงานไหนเป็นเจ้าของโดยตรง จึงไม่มีใครรับผิดชอบหรือตั้งงบอย่างจริงจัง 

แม้แต่การเปลี่ยนหลอดไฟถนนเป็น LED ที่ประหยัดไฟได้ถึง 40-60% ก็แทบไม่มีใครผลักดัน เพราะไม่ได้กระทบงบประมาณของใครโดยตรง

ค่าไฟถนนที่ประกาศว่ายกออกแล้ว หายไปจริงหรือแค่ย้ายที่จ่าย

กกพ. มีมติในการประชุมครั้งที่ 31/2569 เมื่อวันที่ 5 สิงหาคม 2569 ให้เริ่มมีผลเดือนกันยายน 2569 เป็นต้นไป โดยนำค่าไฟฟ้าสาธารณะออกจากบิลค่าไฟบ้าน แต่เมื่อดูรายละเอียดจริงจะพบว่าการยกออกนั้นครอบคลุมเฉพาะบ้านอยู่อาศัยแบบอัตราก้าวหน้า และเฉพาะหน่วยที่ 201 ขึ้นไปเท่านั้น ไม่ครอบคลุมภาคธุรกิจและอุตสาหกรรมที่ใช้ไฟรวมกันราว 72% ของประเทศ เทียบเป็นตัวเลขจริงได้ดังนี้

ครัวเรือนไทยราว 63% ใช้ไฟไม่เกิน 200 หน่วยต่อเดือน จึงไม่ได้รับส่วนลดค่าไฟถนนเลย ส่วนลดที่เห็นส่วนใหญ่มาจากการปรับโครงสร้างราคา 200 หน่วยแรกเหลือ 3 บาทต่อหน่วย ไม่ใช่จากการตัดค่าไฟถนน เมื่อประมาณการทั้งประเทศ ค่าไฟถนนถูกยกออกจริงเพียง 4-10% ของยอดรวม 15,000-20,000 ล้านบาทต่อปี

ค่าไฟถนนส่วนที่ถูกยกออก ย้ายไปอยู่ที่ไหน

ค่าไฟถนนส่วนที่ถูกยกออกไม่ได้หายไปไหน แต่เปลี่ยนมือให้กรมทางหลวงและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) รับผิดชอบแทน โดยใช้เงินจากงบประมาณแผ่นดินและภาษีของประชาชน พูดง่าย ๆ คือ ค่าไฟถนนแค่ย้ายจากบิลค่าไฟไปอยู่ในภาษีแทน และในไทยที่มีคนนอกระบบภาษีเงินได้ถึง 69.60% การย้ายภาระแบบนี้จึงยังไม่ชัดว่าเป็นธรรมมากขึ้นจริงหรือไม่

ไฟถนนโซล่าเซลล์ เป็นทางออกที่ช่วยลดภาระนี้ได้จริงไหม

ไฟถนนโซล่าเซลล์ช่วยลดภาระหนี้ได้จริง หลายประเทศเจอปัญหาค่าไฟถนนหนักงบเทศบาลเช่นกัน อินเดียใช้งบเทศบาลเมืองใหญ่ราว 5-10% และสูงถึง 20% ในเมืองเล็ก ส่วนเมือง Quezon ของฟิลิปปินส์ ไฟถนนคิดเป็นสัดส่วนสูงถึง 65% ของค่าไฟทั้งเมือง 

แนวทางที่นิยมใช้แก้ปัญหา คือ โมเดล ESCO ร่วมกับสัญญา EPC ให้เอกชนลงทุนเปลี่ยนหลอดเป็น LED ก่อนแล้วรับรายได้คืนจากค่าไฟที่ประหยัดได้จริง โดยเทศบาลไม่ต้องควักเงินก้อนตั้งแต่แรก เช่น อินเดียให้เอกชนลงทุนเปลี่ยนไฟถนนในหลายภูมิภาค เม็กซิโกใช้โมเดลเช่าซื้อที่รัฐค้ำประกันการชำระคืน

แนวคิดนี้ชี้ให้เห็นว่าระบบโซล่าเซลล์อาจเป็นอีกทางเลือกที่ช่วยลดภาระค่าไฟถนนได้ในระยะยาว เพราะผลิตไฟใช้เองด้วยพลังงานแสงอาทิตย์ ไม่ต้องพึ่งกริดหรืองบประมาณภาษีมาจ่ายค่าไฟรายเดือนอีก ซึ่งเป็นแนวทางที่หลายท้องถิ่นทั่วโลกเริ่มนำมาใช้ควบคู่กับการเปลี่ยนหลอดเป็น LED เพื่อแก้ปัญหาต้นทุนสะสม หากสนใจทำความเข้าใจเทคโนโลยีพลังงานแสงอาทิตย์เพิ่มเติม สามารถอ่านข้อมูลได้ที่บทความของบริษัทโซล่าเซลล์ที่เชี่ยวชาญด้านนี้โดยตรง

สรุป

การแยกค่าไฟถนนออกจากบิลค่าไฟเป็นก้าวที่ถูกทิศทางและควรเกิดขึ้นมานานแล้ว แต่จากตัวเลขจริง ค่าไฟถนนถูกยกออกไปเพียง 4-10% ของทั้งหมด และครอบคลุมเฉพาะบิลบ้านอยู่อาศัยที่ใช้ไฟเกิน 200 หน่วยต่อเดือนเท่านั้น ส่วนที่ยกออกไปแล้วก็ไม่ได้หายไปไหน เพียงย้ายไปจ่ายผ่านภาษีแทน ในบริบทไทยที่คนส่วนใหญ่ยังอยู่นอกระบบภาษีเงินได้ ยังไม่มีใครตอบชัดเจนว่าสุดท้ายใครจะแบกภาระนี้มากขึ้นหรือน้อยลงกันแน่ 

สิ่งหนึ่งที่ชัดเจน คือ ค่าไฟฟ้าของแต่ละบ้านยังมีแนวโน้มที่จะไม่ลดลงง่าย ๆ ในระยะยาว การพึ่งพาไฟจากกริดน้อยลงด้วยการติดโซล่าเซลล์จึงเป็นอีกทางเลือกหนึ่งที่ช่วยให้ควบคุมค่าไฟของตัวเองได้มากขึ้น โดยไม่ต้องรอว่าโครงสร้างค่าไฟส่วนกลางจะเปลี่ยนแปลงไปในทิศทางไหน หากกำลังพิจารณาติดตั้งโซล่าเซลล์ที่บ้าน สามารถค้นหาช่างติดตั้งที่ผ่านการรับรอง Brighten Certified Installer ใกล้คุณได้ เพื่อให้ระบบทำงานได้เต็มประสิทธิภาพในระยะยาว