มอก. โซล่าเซลล์ บังคับใช้จริง เจ้าของบ้านและโรงงานต้องเจอกับอะไรบ้าง?

มอก. โซล่าเซลล์ กำลังจะถูกบังคับใช้จริงกับอุปกรณ์โซล่าเซลล์เกือบทั้งระบบ ตั้งแต่แผง สายไฟ ฟิวส์ ไปจนถึงอินเวอร์เตอร์และแบตเตอรี่ โดยมีเป้าหมายเพื่อความปลอดภัยของผู้บริโภค ซึ่งไม่ได้มีผลกระทบแค่คนที่กำลังจะติดโซล่าเซลล์เท่านั้น แต่กระทบทั้งอุตสาหกรรม ทั้งบริษัท ร้านค้า วิศวกร ไปจนถึงโครงการภาครัฐที่ใช้งบประมาณและภาษีของประชาชน 

คำถามที่ยังไม่มีคำตอบชัดเจนว่ามาตรฐานที่กำลังจะบังคับนี้ เพิ่มความปลอดภัยได้จริง หรือแค่เพิ่มต้นทุนให้เจ้าของบ้านและโรงงานต้องแบกรับมากขึ้น Brighten Generation ชวนทุกคนมาอ่านทั้งสองมุมมองก่อนตัดสินใจ

มอก. โซล่าเซลล์ คืออะไร

มอก. โซล่าเซลล์ คือ มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมที่สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) กำหนดขึ้น เพื่อรับรองคุณภาพและความปลอดภัยของแผงโซล่าเซลล์ มอก. ก่อนจำหน่ายสู่ท้องตลาด โดยส่วนใหญ่อ้างอิงมาจากมาตรฐานสากล IEC (International Electrotechnical Commission)

ทำไมตลาดโซล่าเซลล์ไทยถึงจำเป็นต้องมีมาตรฐาน?

ตลาดโซล่าร์ไทยตอนนี้เต็มไปด้วยของเลียนแบบและเกรดต่ำที่คนซื้อดูไม่ออก เช่น แผงมือสองที่เคลมกำลังผลิตเกินจริง อินเวอร์เตอร์โนเนมที่ไม่เคยผ่านการทดสอบ สายไฟ DC ที่ทนแดดเมืองไทยได้ไม่ถึง 3 ปีก็กรอบ และแบตเตอรี่ราคาถูกที่ตัดระบบจัดการ (BMS) ออกเพื่อกดราคา ของเหล่านี้เสี่ยงทำให้เกิดไฟไหม้ และคนซื้อทั่วไปแทบไม่มีทางรู้ตอนซื้อ เพราะผู้ขายต่างเคลมว่ามีมาตรฐานเหมือนกันหมด 

การมีมาตรฐานของประเทศจึงเป็นเพดานขั้นต่ำที่ช่วยกีดกันของเกรดต่ำเหล่านี้ออกจากตลาด ซึ่งเป็นสิ่งที่ควรมีมานานแล้ว แต่ก็มีคำถามว่ามาตรฐานที่กำลังจะบังคับใช้นี้ เพิ่มความปลอดภัยได้จริง หรือแค่เพิ่มต้นทุนโดยอ้างความปลอดภัย

มอก. โซล่าเซลล์ คือมาตรฐานสากลที่แปะเลขไทย จริงหรือไม่?

รัฐกำลังจะคุมมาตรฐานอุปกรณ์โซล่าเซลล์เพิ่มอีกหลายรายการ นอกจากแผงที่เริ่มบังคับไปก่อนแล้ว มาดูกันว่าแต่ละตัวอ้างอิงมาจากอะไรบ้าง ดังนี้

• มอก. แบตเตอรี่ลิเทียม (63056-2567) อ้างอิงจาก IEC 63056:2020 

• มอก. สายไฟ DC โซลาร์ (62930-2564) อ้างอิงจาก IEC 62930:2017 

• มอก. ฟิวส์ DC (60269 เล่ม 6-2567) อ้างอิงจาก IEC 60269-6:2021

จะเห็นแพทเทิร์นเดียวกัน คือ มอก. โซล่าเซลล์เหล่านี้ไม่ใช่มาตรฐานที่ไทยคิดขึ้นมาเองให้เข้มกว่ามาตรฐานโลก แต่เป็น IEC สากลที่นำมาใส่เลข มอก. ไทยใหม่ ซึ่งหมายความว่าอุปกรณ์แบรนด์ดีที่ขายทั่วโลก ผ่านมาตรฐาน IEC มาตั้งนานแล้ว มีใบรับรองจากแล็บระดับโลกอย่าง TÜV หรือ UL อยู่ในมือเรียบร้อยแล้วเช่นกัน 

คำถามที่ยังไม่มีคำตอบชัดเจน ได้แก่ มอก. ที่ปรับเพิ่มจาก IEC ปรับตรงส่วนไหน เพราะอะไร และคุ้มกับต้นทุนที่ผู้บริโภคต้องจ่ายเพิ่มหรือไม่ เพราะหากเป็นการรับรองซ้ำมาตรฐานเดียวกัน ก็ควรมีระบบยอมรับใบรับรองสากลเพื่อลดขั้นตอนที่ไม่จำเป็นออกไป

เจ้าของบ้านและโรงงานต้องแบกต้นทุนและรับผลกระทบอะไรบ้าง?

ต้นทุนที่อาจงอกขึ้นมาจากกระบวนการขอ มอก. โซล่าเซลล์ และผลกระทบที่ตามมามีดังนี้ 

• ค่าทดสอบผลิตภัณฑ์ในแล็บ ต่อรุ่น ต่อผลิตภัณฑ์ และต่อผู้นำเข้า 

• ค่าตรวจโรงงานผู้ผลิต กรณีโรงงานต่างประเทศมีค่าตรวจหลักหมื่นบาทต่อวัน

• ค่าธรรมเนียมใบอนุญาตและค่าตรวจติดตามผล ในปีถัด ๆ ไป

• เวลาของกระบวนการรับรอง ต้องใช้เวลานานหลายเดือน ทำให้ของเข้าตลาดช้าลงและตัวเลือกน้อยลง 

• ช่องว่างราคาที่กว้างขึ้น ระหว่างของถูกกฎหมายกับของเถื่อน อาจเป็นการผลักให้คนงบน้อยไปหาของเกรดต่ำเองโดยไม่ได้ตั้งใจ เพราะจ่ายไม่ไหว

แผงโซล่าเซลล์ที่มี มอก. เท่ากับปลอดภัย 100% จริงไหม?

หลายคนเข้าใจผิดว่า "มี มอก. = ปลอดภัย" และ "ไม่มี มอก. = อันตราย" แต่ความจริงแล้วแผงที่มี มอก. ไม่ได้แปลว่าปลอดภัยกว่าแผงที่ผ่านมาตรฐานสากลมาหลายตัว แต่ยังไม่ได้ขอตรา มอก. ไทยเสมอไป ดังนั้น ผู้บริโภคจำเป็นต้องเช็กปัจจัยอื่น ๆ ควบคู่ไปด้วย มากกว่าดูแค่สติกเกอร์หรือใบรับรองเพียงใบเดียว

• ปีที่ผ่านการรับรอง ว่าเป็นปีล่าสุดหรือล้าสมัยไปแล้ว

• ระบบความปลอดภัยอื่นในอุปกรณ์ เช่น ระบบป้องกัน Hot Spot และ PID ในแผง

• บริการหลังการขายของแบรนด์ มีจริงหรือไม่ เพราะมาตรฐานไม่ได้ครอบคลุมเรื่องนี้

เช็กรายชื่อแผงที่มี มอก. โซล่าเซลล์ได้จากที่ไหนบ้าง?

รายชื่อแผงโซล่าเซลล์ที่มี มอก. สามารถตรวจสอบได้โดยตรงจากระบบออนไลน์ของสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) ซึ่งเปิดให้ประชาชนค้นหาข้อมูลใบอนุญาตของผู้ผลิตและผู้นำเข้าแต่ละรายได้ฟรี 

วิธีเช็กว่าแผงโซล่าเซลล์มี มอก. จริงไหม ทำยังไง?

การตรวจสอบด้วยตัวเองทำได้ไม่ยาก มีขั้นตอนดังนี้

1. ขอเลขที่ใบอนุญาต มอก. จากผู้ขายหรือผู้ติดตั้งโดยตรง ระบุให้ชัดว่าเป็นเลขที่ใบอนุญาตของรุ่นและกำลังวัตต์ที่จะซื้อจริง

2. ค้นหาผ่านระบบออนไลน์ของ สมอ. (TISI) โดยกรอกเลขที่ใบอนุญาตหรือชื่อผู้ผลิต เพื่อยืนยันว่าใบอนุญาตยังมีผลอยู่จริง

3. ขอเอกสาร Test Report จากห้องปฏิบัติการที่ทดสอบ เพื่อดูรายละเอียดผลการทดสอบแต่ละรายการ

4. เทียบรุ่นและกำลังวัตต์ในเอกสารให้ตรงกับสินค้าจริง เพราะบางกรณีใบอนุญาตอาจออกให้รุ่นหนึ่ง แต่สินค้าที่ส่งมอบเป็นอีกรุ่น

การเช็กทั้ง 4 ขั้นตอนนี้ช่วยลดความเสี่ยงจากการซื้อแผงที่อ้างว่ามี มอก. โซล่าเซลล์ แต่จริง ๆ แล้วไม่ผ่านการรับรองหรือใบอนุญาตหมดอายุ ซึ่งเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยในตลาดที่มีทั้งของแท้และของเลียนแบบปะปนกัน

เลือกแผงโซล่าเซลล์ที่มี มอก. แล้ว ต้องดูอะไรอีก?

ต่อให้เลือกแผงโซล่าเซลล์ที่มี มอก. และผ่านมาตรฐานสากลครบถ้วนแล้ว ก็ไม่ได้หมายความว่าระบบทั้งระบบจะปลอดภัยเสมอไป จากประสบการณ์จริงในอุตสาหกรรมนี้ ปัญหาที่เกิดขึ้นกว่า 90% ไม่ได้มาจากตัวอุปกรณ์ แต่มาจากการออกแบบและการติดตั้งที่ผิดพลาด ได้แก่ 

• คำนวณขนาดอินเวอร์เตอร์ผิด หรือไม่เผื่อระบบป้องกันแรงดันเกิน

• ติดแผงในตำแหน่งที่โดนเงาบัง

• เดินสายไฟไม่เรียบร้อยจนแตะหลังคา

• ต่อกราวด์ไม่ถูกต้อง

สรุป

จะเห็นได้ว่า มอก. โซล่าเซลล์ ไม่ใช่แค่เรื่องมีหรือไม่มี แต่เป็นประเด็นที่ซับซ้อนกว่านั้น ทั้งเรื่องมาตรฐานที่อ้างอิงจาก IEC สากล ต้นทุนที่อาจเพิ่มขึ้นจากการรับรองซ้ำ และผลกระทบที่กระจายไปถึงทั้งเจ้าของบ้าน โรงงาน และอุตสาหกรรมโดยรวม แต่สิ่งหนึ่งที่ชัดเจน คือ การมี มอก. เพียงใบเดียวไม่ได้การันตีความปลอดภัย 100% ผู้บริโภคควรพิจารณาการออกแบบ การติดตั้งที่ถูกต้อง และบริการหลังการขายควบคู่กันไปด้วย ไม่ใช่ดูแค่สติกเกอร์บนแผงเพียงอย่างเดียว 

หากยังไม่แน่ใจว่าจะเริ่มต้นตรวจสอบและเลือกแผงที่เหมาะกับบ้านหรือธุรกิจของคุณอย่างไร ทีมงาน Brighten Generation พร้อมให้คำปรึกษาและแนะนำเฉพาะแผงที่ผ่านทั้ง มอก.และมาตรฐานสากล เพื่อให้คุณมั่นใจได้ทั้งเรื่องความปลอดภัยและความคุ้มค่าในระยะยาว